Cyber Strain: ความตึงเครียดบนสังคมไซเบอร์

กฤษฎา แสงเจริญทรัพย์ นับตั้งแต่การก่อตั้งในปี 2004 โดยกลุ่มนักศึกษามหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด เป็นเวลากว่าทศวรรษแล้วที่เฟซบุ๊ก (Facebook) เครือข่ายสังคมออนไลน์ที่ใหญ่และทรงอิทธิพลที่สุดเครือข่ายหนึ่งของโลกได้ถือกำเนิดขึ้น เฟซบุ๊กในช่วงเริ่มต้นเป็นเพียงพื้นที่แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารกันระหว่างหมู่นักศึกษามหาวิทยาลัย (Daniel Zeevi, 2013) แต่ต่อมาเครือข่ายสังคมออนไลน์ดังกล่าวได้ปรับเปลี่ยนและพัฒนาจนมีบทบาทเชื่อมประสานให้ผู้คนทั้งที่ใกล้ชิดกันหรือห่างกันคนละมุมโลกสามารถติดต่อถึงกันได้อย่างง่ายดาย เครือข่ายสังคมออนไลน์กลายเป็นพื้นที่ใหม่ที่ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วสำหรับการพบปะ นัดหมาย ไต่ถามสารทุกข์สุขดิบ และแลกเปลี่ยนความคิดเห็น โดยไม่อยู่ภายใต้ข้อจำกัดทางด้านสถานที่หรือเวลา นอกจากการพบปะแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ปัจจุบันเฟซบุ๊กยังเป็นอีกสื่อหนึ่งที่มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมของผู้คนในสังคม ทั้งทางด้านจิตวิทยาและสังคมวิทยา (Madalena David, 2011) ความเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมประการหนึ่งที่ผู้เขียนให้ความสนใจคือ ผลกระทบอันเกิดจากความตึงเครียดของผู้คนในสังคมที่มีสาเหตุมาจากการใช้เครือข่ายสังคมออนไลน์ บทความนี้มาจากการสังเกตพฤติกรรมและสภาพของสังคมไทยในปัจจุบัน ศึกษาประกอบกับทฤษฎีการกระทำความผิดในทางอาชญาวิทยา และตั้งใจนำเสนอในรูปแบบไม่เป็นเอกสารวิชาการมากนัก วัตถุประสงค์สำคัญก็คือเพื่อตั้งประเด็นเชิญชวนให้แลกเปลี่ยนถกเถียง ร่วมกันขบคิดเพื่อหาแนวทางที่เหมาะสม เพื่อนำไปสู่การใช้อินเทอร์เน็ตในทางสร้างสรรค์ต่อไป ความตึงเครียดไซเบอร์ : ปฐมเหตุ หลายครั้งที่เราเปิดคอมพิวเตอร์หรือหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาต่ออินเทอร์เน็ตเพื่อเข้าสู่สังคมออนไลน์ นอกจากจะได้พบปะกับหมู่ญาติพี่น้องหรือเพื่อนฝูงที่สนิทกันแล้ว เรายังสามารถเห็นกิจกรรมอื่นๆ ของผู้คน ทั้งที่อยู่และไม่ได้อยู่ในบัญชีรายชื่อเพื่อน (friend list) ของเราอีกด้วย กิจกรรมเหล่านี้มีหลากหลายแตกต่างกันไปตามแต่อารมณ์หรือความรู้สึกของสมาชิกบนเครือข่ายสังคมไซเบอร์ ในขณะที่เพื่อนคนหนึ่งกำลังถ่ายทอดความสนุกสนานจากการได้ไปท่องเที่ยว เพื่อนอีกคนหนึ่งอาจกำลังเศร้าโศกจากการที่สัตว์เลี้ยงของเขาป่วยหนักและกำลังจะตาย หรือในขณะที่เพื่อนคนหนึ่งกำลังโพสต์แสดงให้เพื่อนคนอื่นได้ทราบถึงความสำเร็จในชีวิตของเขา เพื่อนอีกคนอาจกำลังระบายความรู้สึกจากความล้มเหลวหรือผิดพลาดอย่างร้ายแรงในชีวิต ลักษณะดังกล่าวก่อให้เกิดสภาวะความแตกต่างหลากหลายทางเนื้อหาในระดับสูงบนพื้นที่ไซเบอร์ แม้ในอดีต การรับรู้ข้อมูลข่าวสารในลักษณะที่มีความแตกต่างหลายหลายทางเนื้อหาในระดับสูง อาจเกิดขึ้นได้เช่นกันจากการบริโภคข่าวสารในชีวิตประจำวัน ผ่านสื่อดั้งเดิม อันได้แก่ วิทยุ โทรทัศน์…

2016.08.22

“ข้อมูลเท็จ” การฟ้องหมิ่นประมาท กับพ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ 2550

พัฒนาการของนิยาม “ข้อมูลเท็จ” ตามมาตรา 14 ในพ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ 2550 กับการนำไปใช้ฟ้องหมิ่นประมาท โดย จอมพล พิทักษ์สันตโยธิน นักวิชาการกฎหมายไซเบอร์

2016.06.18

Cyberbullying: การกลั่นแกล้งบนโลกไซเบอร์และโศกนาฏกรรมของเมแกน ไมเออร์

รู้จักการกลั่นแกล้งกันบนพื้นที่ไซเบอร์ (cyberbullying) ผ่านโศกนาฏกรรมของเด็กหญิงเมแกน ไมเออร์ บทความโดย กฤษฎา แสงเจริญทรัพย์

2016.05.31

หนังสือใหม่! โลกใหม่ใครกำกับ? กรณีศึกษาเกี่ยวกับอินเทอร์เน็ต

หนังสือที่นำกรณีศึกษาเกี่ยวกับอินเทอร์เน็ตมาวิเคราะห์และชวนให้ตั้งคำถาม เช่น กรณี Netflix กับ Verizon และความเป็นกลางของเครือข่าย, iCloud กับภาพหลุดดารา, นโยบายชื่อจริงของ Facebook, คดีสุรภักดิ์ ว่าด้วยการพิสูจน์พยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์, จีรนุช ตัวกลางคดีมาตรา 112, การกำกับดูแลสกุลเงินบิทคอยน์, คดีปิดเว็บประชาไทกับการฟ้องกลับเจ้าหน้าที่รัฐ และจริยศาสตร์ว่าด้วยเพื่อนในโลกออนไลน์ เป็นต้น

2016.05.27

หนังสือแนะนำ เปิดประตูสู่การอภิบาลอินเทอร์เน็ต

หนังสือที่จะมาช่วยอธิบายความหมายของการอภิบาลอินเทอร์เน็ตผ่านแนวคิดตระกร้า 5 ใบ ได้แก่ โครงสร้างพื้นฐานและการกำหนดมาตรฐาน กฎหมาย เศรษฐกิจ การพัฒนาและสังคม-วัฒนธรรม แปลจาก An Introduction to Internet Governance เขียนโดย Jovan Kurbalija

หนังสือใหม่! การตรวจพิสูจน์หลักฐานดิจิทัลสำหรับผู้ประกอบวิชาชีพกฎหมาย

หนังสือแนะนำการตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานดิจิทัล (digital evidence) ด้วยภาษาธรรมดา มีคำอธิบายที่ชัดเจนเกี่ยวกับแนวคิดทางเทคนิค-ความแตกต่างของพยานหลักฐานดิจิทัลประเภทต่างๆ เขียนโดย Larry E. Daniel และ Lars E. Daniel, แปลโดย สุนีย์ สกาวรัตน์

“Single Gateway” คืนชีพ ก.ไอซีทีเสนอในพ.ร.บ.คอมพ์ ให้มีวิธีระงับข้อมูลที่เข้ารหัส SSL

กระทรวงไอซีทีเสนอแก้ไขพ.ร.บ.คอมพิวเตอร์มาตรา 20 ให้รัฐมนตรีออกประกาศใช้เครื่องมือพิเศษตรวจสอบและปิดกั้นข้อมูลที่ถูกเข้ารหัสด้วย SSL ได้ นอกเหนือไปจากการปิดกั้นข้อมูลที่ไม่ผิดกฎหมาย

2016.05.26

4 comments

รู้จักหลักการ “Notice and Notice” สำหรับการกำกับเนื้อหาออนไลน์

เมื่อพูดถึงข้อยกเว้นความรับผิดของสื่อตัวกลาง เรามักพูดถึงกลไก Notice and Takedown แต่โลกนี้ยังมีกลไกอื่น เช่น Notice and Notice ที่เหมาะสมกว่าสำหรับเว็บยุค user-generated content เนื่องจากเป็นกลไกที่คำนึงถึงทั้งผู้ที่อาจถูกละเมิดสิทธิ์ สื่อตัวกลาง และผู้ใช้ที่เป็นผู้สร้างเนื้อหา

2016.05.19

เปิดรายงาน “เสรีภาพบนอินเทอร์เน็ตปี 2558” กรณีประเทศไทย

เปิดรายงานเสรีภาพบนอินเทอร์เน็ต (Freedom on the Net Report) กรณีประเทศไทย จัดทำโดยฟรีดอมเฮาส์พบ ไทยอยู่ในโซน “ไม่เสรี” เมื่อพิจารณาจากอุปสรรคในการเข้าถึง การจำกัดเนื้อหา และการละเมิดสิทธิผู้ใช้ คลิกอ่านรายงานฉบับเต็ม

2016.05.16

Digital Weekly: 18 เม.ย.-12 พ.ค. 59 สรุปข่าวนโยบายดิจิทัลรอบหลายสัปดาห์

เครือข่ายพลเมืองเน็ตล่ารายชื่อจี้เฟซบุ๊กตอบ ให้ข้อมูล-ร่วมมือรัฐบาลไทยหรือไม่/ จับแอดมินเพจล้อเลียนนายก 8 คน/ เฟซบุ๊กแบนเพจ ‘กูkult’ ในไทย/ กกต. แจ้งความ ‘กองทุนในจังหวัดขอนแก่น’ โพสต์เฟซบุ๊ก ผิดพ.ร.บ.ประชามติ/ สนช.รับหลักการ ‘ร่างพ.ร.บ.คอมพิวเตอร์’-ร่างพ.ร.บ.พัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล/ แบบฟอร์มของสนง.ตรวจคนเข้าเมืองถามข้อมูลโซเชียลมีเดีย บัญชีธนาคาร ชาวต่างชาติที่ขอต่อวีซ่า ฯลฯ

2016.05.13